Artykuły

Elementy systemu kina domowego

Kino domowe, a raczej system kina domowego składa się z kilku elementów, a każdy z nich spełnia określone funkcje. Tylko właściwe działanie i współpraca poszczególnych elementów gwarantuje poprawne wyświetlanie obrazu i odtwarzanie dźwięku. Spróbuje przybliżyć nieco rolę jaką odgrywają w kinie domowym.

POMIESZCZENIE

Pomieszczenie odsłuchowe będące naszą prywatną salą kinowo jest bardzo ważnym składnikiem naszego systemu gdyż właśnie tu będzie grał nasz sprzęt. Właściwości akustyczne pomieszczenia mogą mieć decydujący wpływ na osiągnięte efekty brzmieniowe systemu nagłośnienia. Akustyka zależy od kształtu, kubatury, wytłumienia, a to przekłada się na możliwość odtwarzania basów, słyszalnego pogłosu i słyszalnych rezonansów w pasmie akustycznym. Należy pamiętać że dla systemu kolumn 5.1, 6.1, 7.1 każdy głośnik ma swoje określone miejsce instalacji. Dowolność przy rozmieszczaniu kolumn może spowodować że nie wykorzystamy potencjału naszego systemu a nawet niemożliwe stanie się poprawne odtworzenie przestrzennych efektów dźwiękowych ze ścieżki dźwiękowej oglądanego filmu. Producenci amplitunerów dawno zdali sobie sprawę z tych problemów i zaczęli wyposażać swoje urządzenia w coraz bardziej zaawansowane systemy auto kalibracji (SPEAKER AUTO SETUP)i korekcji akustyki (ROOM EQ). W najbardziej zaawansowanej formie korekcji poddawany jest cały tor akustyczny począwszy od amplitunera, kabli głośnikowych, kolumn, a skończywszy na pomieszczeniu odsłuchowym. Systemy te korzystają z zaawansowanych procesorów DSP, czasem nawet z kilku, ponieważ korekcja działa w czasie rzeczywistym, dostosowując ustawienia do każdego rodzaju sygnału akustycznego mającego zmienny poziom i dynamikę.

ODTWARZACZ DVD, Blu-Ray

Odtwarzacz DVD jest wszechstronnym urządzeniem odczytującym płyty z obrazem i dźwiękiem w różnych formatach i co się z tym wiąże zróżnicowanej jakości. Od naszego odtwarzacza wymagamy zwykle odczytu wszystkich płyt, których używamy oraz maksymalnej kompatybilności z innymi formatami. Wkładając identyczną płytę do różnych odtwarzaczy uzyskamy zawszę trochę inny obraz i dźwięk, ponieważ każdy odtwarzacz jest inaczej skonstruowany, dlatego reprodukcja materiału w mniejszym lub większym stopniu będzie różniła się od oryginału. W tym momencie możemy mówić o różnicy w jakości, która przełoży się na efekt końcowy widoczny na ekranie i słyszalny w głośnikach.
W odtwarzaczach montowane są procesory obrazu, których zadaniem jest oczywiście zwiększenie jakości obrazu. Realizowane jest to poprzez zwiększenie rozdzielczości (upscaling zwykle do FullHD), progresywne skanowanie (deinterlacing), odzyskiwanie utraconych danych podczas konwersji oraz korekcja obrazu do której zwykle dostęp ma też użytkownik. Wynika z tego konieczność kupowania urządzeń najnowocześniejszych, najbardziej zaawansowanych technologicznie, aby w połączeniu z nowoczesnym monitorem uzyskać naturalny obraz, gdzie każdy element obrazu jest odtwarzany z najwyższą jakością.
Nowoczesny odtwarzacz powinien mieć możliwość odtwarzania płyt Blue-Ray, DVD, CD oraz popularnych formatów obrazu i dźwięku jak AVCHD, jpeg, mp3, a nawet DivX, należy pamiętać jednak o priorytetach np. odtwarzanie z dobrą jakościa płyt DVD jest Ważniejsze niż DivX, ponieważ DivX sam w sobie nie jest sposobem do uzyskania b.dobrej jakości obrazu zwłaszcza w kontekście telewizorów LCD i Plasmy. W nowoczesnym kinie szczególny nacisk powinniśmu\y położyc na wysokie parametry naszych odtwarzaczy pod kątem Blue-Ray i DVD. Odtwarzanie płyt CD z wysoką jakością jest możliwe również na odtwarzaczu DVD czy Blue-Ray ale z pewnymi zastrzeżeniami co do jakości innych elementów systemu kina domowego.
Pojawienie się odtwarzaczy HD otworzyło również drogę nowym standardom kodowania dźwięku, ich jakość dorównuje DVD-AUDIo i SACD, a miejscami je przewyższa. Mamy do dyspozycji: DOLBY DIGITAL + | True HD, DTS HD | Master Audio oraz LPCM 2.0 do 7.1, więc śmiało możemy liczyć na niezapomniane wrażenia przy oglądaniu filmu czy koncertu.
Słychać często pytanie Blue-ray czy DVD, odpowiem analogicznie jak parę lat temu na pytanie DVD czy VHS? Kto raz obejrzał film na HD wie o co chodzi, kolosalną różnice, przecież standard PAL to 720 punktów 576 linii. W praktyce rozdzielczość jest znacznie niższa. Dotyczy to niektórych programów telewizyjnych (również DVB), płyt DVD a praktycznie nie dotyka nowych formatów zapisu obrazu HD na Blue-ray.

AMPLITUNER

Obecnie znacznie wzrosła rola amplitunera kina domowego, obecnie urósł do rangi serca systemu kina domowego, centrum sterowania, gdzie spotykają sie wszystkie sygnały audio i wideo, są przetwarzane i kierowane do różnych urządzeń.
Do czego służy amplituner?
-pełni rolę wzmacniacza w kinie domowym jak i stereo
-ma procesor obrazu, który poddaje obraz cyfrowej obróbce np. zaawansowane skalowanie A(nalog) do H(DMI), H(DMI) do H(DMI), konwersja sygnałów analogowych wideo.
-posiada procesor dźwięku DSP
-jest wyposażony systemy auto kalibracji głośników oraz korekcji akustyki pomieszczenia a także systemy dynamicznej korekcji dźwięku
-jako odbiornik stacji internetowych, prosty serwer muzyczny (USB, stacje dokujące)
-może też sterować prostym systemem multi-room 2, 3, 4 strefowym
-wzmacniacz stereo z funkcją Bi-Amp

Dobrze wyposażony amplituner przy zastosowaniu systemów poprawy jakości dźwięku ma szansę zabrzmieć lepiej niż zestaw stereo za podobne pieniądze. Przy bardzo dobrej akustyce pomieszczenia i wysokiej klasy sprzętu to jednak stereo będzie niepokonane. Jednak w pomieszczeniu nie projektowanym jako sala kinowa lub odsłuchowa zastosowanie systemu korekcji pozwoli na poprawienie takich parametrów jak:
-wyrównanie charakterystyk częstotliwościowych poszczególnych głośników
-wymodelowania krzywej odpowiedniej dla czułości słuchu
-zminimalizowanie rezonansów w pomieszczeniu
-kompensacja niedoskonałości toru akustycznego na drodze amplituner-kable-głośniki-pomieszczenie-słuchacz w sposób obiektywny
-wyeliminowanie sytuacji w której sprzęt brzmi dobrze w sklepie a w naszym mieszkaniu nie
Wiele profesjonalnych testów odsłuchowych amplitunerów A/V jest wykonywana przy ustawieniach Pure Direcrt, Direct itp. wtedy są odłączone wszystkie tzw. zbędne obwody audio i wideo w tum również wspomniane wyżej systemy auto kalibracji i korekcji charakterystyki pomieszczenia odsłuchowego. Można powiedzieć, że taki tryb testowania nie pokazuje prawdziwych możliwości danego amplitunera, z drugiej strony pozwala zachować obiektywizm, gdyż na kalibracje ma wpływ np. sposób rozmieszczenia kolumn, i najważniejsze punkty w których ustawia się mikrofon pomiarowy.

TELEWIZOR

Z telewizorem przynajmniej, jeśli chodzi o parametry i funkcje sprawa wydaje się prosta:
-HD Ready
-rozdzielczość 1366x768 lub Full HD 1920x1080
-kontrast dynamiczny 10000:1 lub więcej
-praca w systemie 24p
-system kompensacji ruchu zwany popularnie 100Hz
-odpowiednia ilość gniazd podłączeniowych we wszystkich standardach również VGA PC
-tuner DVB-T, z gniazdem na kartę dekodera np. MPEG4
-możliwość obsługi jednym pilotem w systemie CEC
-możliwość przeglądania zdjęć
-podstawa obrotowa
-uniwersalny design
Są to jednak w części pozory, producenci stosują matryce plasmowe i LCD rożnych typów, w różnych aplikacjach. Często zdaża się tak, że 2 urządzenia o prawię identycznych parametrach mają na ekranie obrazy o innej jakości w kontekście odwzorowania kolorów, szczegółów, płynności ruchu. Kilka lat temu kontrast dynamiczny 3000:1 robił wrażenie dziś jest liczony w milionach. Jest to spowodowane z jednej strony lepszą jakością matryc, a z drugiej dużą dowolnością w określaniu tego parametru. Rzeczywisty kontrast będzie też zależny od jakości materiału wideo, przeciętny odtwarzacz DVD nie wykorzysta możliwości wysokiej klasy telewizora. W obrębie oferty jednego producenta parametr kontrast jest użyteczny przy porównywaniu poszczególnych modeli. Bardzo często pozostaje sprawa wyboru rodzaju telewizora, czy ma być to plazma czy LCD ? O wyborze powinny zdecydować rzeczywiste potrzeby, które mają odzwierciedlenie w parametrach i konstrukcji telewizora. Obydwie konstrukcje w zaawansowanych konstrukcjach i przy odpowiednim ustawieniu mogą dać bardzo wysoką jakość obrazu. Warto porównywać jakość obrazu przy różnym oświetleniu pomieszczenia, materiale wideo oraz różnych regulacjach obrazu.
Przykładowo, jeśli masz jasne pomieszczenie, oglądasz telewizor o różnych porach dnia, a czasem długotrwale, podłączasz komputer lub konsolę do gier, masz na uwadze niższe zużycie energii, chcesz nabyć urządzenie mniejsze niż 37". Wszystko wskazuje na telewizor LCD, możesz pomyśleć jeszcze o projektorze do kina domowego.

PROJEKTOR

Aby osiągnąć dobrej jakości obraz stosunkowo małym nakładem środków projektor multimedialny jest doskonałym pomysłem. Wymaga jednak starannej i przemyślanej instalacji zarówno projektora jak i ekranu, zgrania z resztą systemu. Potrzebny jest do kompletu jeszcze ekran o odpowiedniej barwie i konstrukcji dostosowanej do konkretnych potrzeb, często jest wykonywany na indywidualne zamówienie. Parametry projektora są podobne jak w telewizorze, dodatkową wielką rolę odgrywają możliwości regulacji:
-HD Ready
-kontrast od 5000:1
-jasność średnio w okolicach 1000 lumenów
-rozdzielczość do Full HD
-cicha praca mniej niż 30 dB
-regulacja geometrii obrazu
-przesuwanie obrazu pion/poziom (Lens Shift)
-ogniskowa optyki, zakres zoom (określa związek pomiędzy wielkością obrazu na ekranie a odległością projektora od ekranu)

GŁOŚNIKI

W systemie kina domowego podstawowy system głośników składa się z 2 głośników frontowych, przedniego centralnego, 2 tylnych efektowych oraz subwofera. Ten system nazywa się 5.1. W systemie 6.1 mamy jeszcze głośnik centralny z tyłu, a w 7.1 4 głośniki efektowe tylne. Wybór systemu głośników zależy od możliwości naszego sprzęto jak i od kształtu naszego pomieszczenia. Nie zawsze jest możliwa konfiguracja 7.1 czy 6.1. Amplitunery kina domowego mogą obsługiwać od 2 do 8 głośników, jednak poprawne efekty można uzyskać począwszy od konfiguracji 5.1.
Dobieramy głośniki mając na uwadze:
-kształt pomieszczenia
-wielkość pomieszczenia
-jaka jest możliwość ustawienia: na podłodze, podstawkach lub instalacji na ścianie
-uzyskanie odpowiedniego natężenia dźwięku w całym paśmie akustycznym
-możliwości amplitunera pod względem mocy współpracy z głośnikami o określonej impedancji
-czy pasują stylistycznie do naszego pomieszczenia

KABLE

Dla niektórych temat kabli to sprawa nie mniej ważna jak właściwy dobór innych elementów systemu, inni rolę kabli bagatelizują. Kable przesyłają sygnały audio, wideo, zarówno cyfrowe jak i analogowe, nierzadko mają one skomplikowaną budowę np. kabel analogowy Euro Scart lub cyfrowy HDMI co wiążę się z większymi kosztami wykonania. Nie można jednak dopuszczać do sytuacji w której wąskim gardłem dla naszego systemu będzie właśnie przewód połączeniowy, tym bardziej że oferta na rynku jest niezwykle bogata.
Przykładowo długi odcinek kabla głośnikowego, który biegnie przez całą szerokość naszego pomieszczenia do głośników efektowych przy długości rzędu 10 - 15 m działa jak antena a zebrane zakłócenia kieruje do naszego amplitunera zakłócając jego prace, co może pogorszyć warunki pracy naszego urządzenia. A to z kolei odbije się na jakości dźwięku. Specjalna geometria przewodu może wyeliminować te i inne problemy (np. straty mocy w kablu), które nie są istotne przy krótkich odcinkach rzędu 2 - 3 m. Kabel nie jest w stanie poprawić parametrów sygnału, od tego jest elektronika, rzecz w tym, aby zmienił go co najwyżej w stopniu bardzo małym, w granicy tolerancji naszego systemu.

TUNER SATELITARNY DVB

Tuner cyfrowy DVB satelitarny lub kablowy jest obok odtwarzacza podstawowym źródłem obrazu i dźwięku. Jesteśmy zdani na urządzenia dostarczane przez poszczególnych operatorów i z tego powodu mamy ograniczoną możliwość wyboru. Z tego powodu zadbanie o odpowiednio jakość instalacji satelitarnej oraz poprawna jej regulacja jest istotne.
Stosowane układy upscalingu w tych tunerach są przeciętnej jakości, niewystarczającej do programów SD. Jest to szczególnie dotkliwy problem dla wymagających użytkowników posiadających telewizory o dużych przekątnych. Ponieważ operatorzy telewizji satelitarnych lub kablowych nie mają tunerów cyfrowych z wysokiej klasy Upskalerami jedynym sposobem jest zastosowanie zewnętrznego urządzenia z wbudowanym upscalingiem, czyli amplitunera A/V, który jest w stanie poprawić obraz analogicznie jak odtwarzacz DVD/Blu-ray z płyty DVD.

Projekt kina domowego

Aby zaprojektować nasz system kina musimy mieć na uwadze kilka rzeczy:
-miejsce i sposób instalacji telewizora
-konfiguracja głoœników 5.1, 6.1 lub 7.1
-jak i gdzie zamontujemy głośniki (bierzemy pod uwagę lokalizacje telewizora oraz miejsce odsłuchu)
-gdzie stoi reszta sprzętu, trzeba doprowadzić zasilanie, podłączyć telewizor i głośniki
-stolik RTV, powinien się na nim zmieścić sprzęt,który musi mieć też dostateczne chłodzenie
-jak zamaskować przewody, w listwach, ścianach, uchwytach
-instalacja dla projektora audio-wideo

Przykładowy projekt instalacji kina domowego 7.1 (uproszczony).

Podłączenie elementów systemu

Do dyspozycji mamy wybór gniazd wideo i audio w różnych standardach, cyfrowych i analogowych, można je sklasyfikować również pod kątem jakości. Standardy wideo:
-HDMI:cyfrowy obraz i dźwięk, przesyłanie wideo w standardach 576 i HD: 720p, 1080i, 1080p
-Component: analogowy 576i, 576p i HD 720p, 1080i, 1080p
-RGB: analogowy spotykany w kablach Euro Scart 576i
-SVIDEO: analogowy 576i lepszy od Composite
-Composite: analogowy 576i
Standardy audio:
-HDMI: cyfrowy obraz i dźwięk, w wersji 1.3 przesyłanie dźwięku we wszystkich standardach DOLBY DIGITAL|+|TrueHD, DTS|HD|Master Audio, LPCM do 7.1, SACD
-optyczne TOSlink: cyfrowy dźwięk DOLBY DIGITAL, DTS, LPCM 2.0
-coaxial SPDIF: cyfrowy dźwięk DOLBY DIGITAL, DTS, LPCM 2.0
-analogowy RCA: sygnały analogowe mono, stereo, 5.1 lub 7.1

Z zestawienia wynika, że najbardziej użytecznym standardem jest HDMI. w najnowszej wersji jest w stanie przesłać każdy rodzaj sygnału cyfrowego. Mając urządzenia z HDMI możemy tylko za pomocą takich kabli podłączyć system składający sie z np. odtwarzacza, tunera SAT, apmlitunera, telewizora. Sutuacją komplikuje się jednak, gdy amplituner posiada HDMI w starszych wersjach np. 1.2, wtedy przesłanie dźwięku HD nie jest możliwe w wersji cyfrowej. Konieczne jest wtedy skorzystanie z wejść analogowych 5.1 lub 7.1 i użycie bardzo dobrych kabli analogowych RCA. Druga możliwość to dekodowanie dźwięku w odtwarzaczu i wysyłanie go w postaci LPCM 5.1 lub 7.1 do amplitunera. W amplitunerach klasy podstawowej są często montowane HDMI służące tylko jako przełączniki. Pomimo że występują w najnowszych specyfikacjach nie wykorzystamy ich do przesłania dźwieku do amplitunera, w takim przypadku niezbędne jest użycie wejść TOSlink, SPDIF lub analogowych 5.1 lub 7.1 w przypadku dźwięku HD. Zostają jeszcze urządzenia nie mające wyjść cyfrowych dźwięku lub obrazu. Oczywiście używamy wtedy wyjść analogowych ale staramy się wybierać te najlepszej jakości. Lepsze amplitunery przyjmują na wejście sygnały wideo analogowe a wypuszczają cyfrowe, dokonują też konwersji między sygnałami analogowymi. Na koniec kable do głośników. ich jakość odgrywa podobną rolę jak w zestawach HI-FI stereo, po prostu od jakości naszych kabli będzie zależała jakość dźwięku naszego systemu kina domowego. Przy długich odcinkach można użyć kabli o specjalnej konstrukcji minimalizującej podatność kabla na zakłócenia, polepszające parametry elektryczne takie jak impedancja.

Ustawienie sprzętu

Przy poprawnym podłączeniu wszystkich elementów systemu uzyskaliśmy obraz i dźwięk. Niemożna jednak na tym poprzestać, ponieważ zarówno jakość obrazu i dźwięku wydaje się zadowalająca. Zwykle można jednak wiele rzeczy poprawić. Poniżej opiszę kilka zagadnień na które należy zwrócić uwagę.

ODTWARZACZ

Regulacje w odtwarzaczu wykonuje się z poziomu menu:
-ustawienie proporcji ekranu
-wybór odpowiedniej rozdzielczości na wyjściach HDMI i Copmonent
-ustawienie dźwięku na wyjściach cyfrowych
-regulacje obrazu takie jak jasność, kontrast, ostrość, gamma, odcień koloru itp.
-konfiguracja HDMI CEC

Niektóre odtwarzacze mają wbudowane dekodery dźwięku przestrzennego, jeśli amplituner posiada takie również należy je w odtwarzaczu wyłączyć. Podobnie, kiedy wykorzystujemy Upscaler w amplitunerze należy w odtwarzaczu DVD wybierać podstawowe rozdzielczości, chyba że odtwarzacz posiada lepszy Upscaler niż amplituner.

AMPLITUNER

W nowoczesnych amplitunerach, które oferują wiele udogodnień, pełnią rolę centrum sterowania systemu kina domowego ilość ustawień będzie zależała od stopnia wykorzystania urządzenia.
-konfiguracja głośników ręczna lub automatyczna. W opcjach konfiguracyjnych określamy ilość głośników, ich wielkość mającą związek z możliwościami w odtwarzaniu basów, odległość od miejsca odsłuchu, poziom dźwięku, częstotliwość zwrotnicy dla subwofera. Przy konfiguracji automatycznej możemy zwykle ustawić dźwięk dla kilku miejsc odsłuchu, oraz skompensować niedoskonałą akustykę w pomieszczeniu, co subiektywnie będzie odbierane jako wyrównanie pasma, pełny, szczegółowy i nasycony dźwięk, brak rezonansów i podbarwień.
-przypisanie wejść i wyjść cyfrowych oraz analogowych
-określenie sposobu pracy końcówek mocy np. Bi-Amp, multiroom
-trybów surround
-konwertera i upscalera
-pilota uniwersalnego - programowanie

TELEWIZOR

Nowoczesny telewizor posiada dużą większą ilość regulacji niż starsza CRT, LCD i plazmy. Regulacje powinny być z jednej strony dostosowane do naszych preferencji i jednocześnie do potrzeb podłączonych urządzeń.
Jasność: podczas rozjaśniania obrazu obserwujemy stopniowo słabnące nasycenie kolorów co wymaga korekcji nasycenia
Kontrast: powoduje że obraz jest wyrazisty co jest korzystne, jednocześnie traci subtelności: łagodne przejścia tonalne, szczegóły na dalszych planach,
Ostrość: zwiększa ilość szczegółów obrazu i jednocześnie podkreśla szumy i zakłócenia
Filtry szumów: obraz staje się gładszy, ale kosztem utraty szczegółów
Automatyczne korektory kontrastu, czerni, bieli itp.
Wydaje się to trochę skomplikowane, dlatego w telewizorach stosuje się również regulacje podświetlenia matrycy ręczną lub automatyczną, co pozwala bez dalszych regulacji oglądać obraz niezależnie od natężenia oświetlenia. Czasem natężenie światła ma również wpływ na ustawienia kontrastu czy nasycenia.
Systemy kompensacji ruchu 100Hz pozwalają uzyskać stabilny obraz i jednocześnie płynny ruch bez utraty szczegółów, czasem jednak powodują, że obraz staje się mniej naturalny w przeciwieństwie do oryginału. Tryb 24p: najlepszy sposób aby uzyskać obraz o jakości "kinowej", ponieważ klatki filmu są odtwarzane z identyczną prędkością jak w kinie bez przetwarzania polegającego na dodawaniu klatek potrzebnych do spełnienia warunku kompatybilności np. PAL 50Hz. Jest rzeczą oczywistą, że odtwarzając taki materiał system 100 Hz należy wyłączyć, ponieważ będzie on powodował zakłócenia obrazu.
Dla danego wejścia mamy kilka ustawień które możemy modyfikować. Warto zrobić oddzielne regulacje dla każdego urządzenia i dla różnych warunków oświetleniowych, bierzemy również jakość sygnału i materiału filmowego np. inne ustawienia dla SAT i odtwarzacza, ale też inne dla filmów HD, a inne dla DVD

PROJEKTOR

Jest urządzeniem miejscami nieco bardziej skomplikowanym niż telewizor, jednak będzie pracował przeważnie w idealnych warunkach oświetleniowych (ciemność), a wyświetlany materiał będzie pochodził z odtwarzacza DVD lub Blue-Ray, lub tunera SAT HD. Po ustawieniu geometrii tak, aby obraz nie miał widocznych zniekształceń, wystarczy ewentualnie ustawić jasność, odcień koloru, proporcje obrazu. Nad jakością obrazu lepiej popracować wcześniej, czyli w odtwarzaczu, tunerze SAT, czy amplitunerze. Warto też zadbać o lepszej jakości kable wideo, ponieważ zwykle podłączane odcinki mają długość 8 - 15 m, a jakość sygnału spada proporcjonalnie do długości kabla. Również odległość od ekranu, odcień ekranu będą miały wpływ na zakres regulacji, na szczęście projektory do kina domowego są na to ewentualność odpowiednio przygotowane

GŁOŚNIKI

Przy poprawnym podłączeniu i ustawieniu nie wymagają dalszych regulacji. Zmiana położenia czy regulacji subwofera powoduje jednak konieczność powtórnej automatycznej lub ręcznej konfiguracji w amplitunerze. Kiedy mimo poprawnej konfiguracji amplitunera dźwięk nie jest zadowalający należy spróbować inaczej ustawić kolumny, szczególnie frontowe i subwofer. Zmienić kąt głośników, szerokość rozstawienia, odległość od ścian. Jest to ważniejsze w przypadku amplitunerów nie posiadających zaawansowanych systemów auto konfiguracji, które potrafią mniejsze niedogodności usunąć. Czasem może być konieczna wymiana przewodów głośnikowych na lepsze.